Cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) tại Việt Nam: Quy định và vướng mắc

1. Cơ chế DPPA là gì?

Cơ chế mua bán điện trực tiếp (Direct Power Purchase Agreement – DPPA) cho phép đơn vị phát điện từ năng lượng tái tạo ký kết hợp đồng mua bán điện trực tiếp với khách hàng sử dụng điện lớn, thay vì mua bán điện hoàn toàn thông qua Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) theo mô hình truyền thống. DPPA được xem là một bước tiến quan trọng trong quá trình phát triển thị trường điện cạnh tranh và thúc đẩy sử dụng năng lượng sạch tại Việt Nam.

Cơ chế này lần đầu tiên được quy định chính thức theo Nghị định số 80/2024/NĐ-CP ban hành ngày 03/7/2024, và tiếp tục được hoàn thiện, củng cố thông qua Nghị định số 57/2025/NĐ-CP ban hành ngày 03/3/2025. Với việc cho phép các bên tự thỏa thuận về giá và sản lượng điện, DPPA được kỳ vọng tạo động lực mạnh mẽ cho phát triển năng lượng tái tạo và giúp doanh nghiệp chủ động tiếp cận nguồn điện xanh.

2. Các hình thức triển DPPA

Cơ chế DPPA được thực hiện qua hai hình thức:

DPPA thông qua lưới điện kết nối riêng

Theo hình thức này, điện năng được mua bán trực tiếp giữa đơn vị phát điện và khách hàng thông qua đường dây kết nối riêng. Hai bên tự thỏa thuận hợp đồng theo quy định tại Điều 44 Luật Điện lực và các quy định liên quan. Giá mua bán điện do hai bên thống nhất nhưng không vượt mức giá tối đa của khung giá phát điện tương ứng với loại hình nguồn điện.

Đối với sản lượng điện dư (trừ điện mặt trời mái nhà), đơn vị phát điện được bán cho EVN hoặc các đơn vị thành viên, với giá và sản lượng do hai bên thỏa thuận trong giới hạn khung giá.

Riêng điện mặt trời mái nhà, sản lượng điện dư bán cho EVN không vượt quá 20% sản lượng điện thực phát, với mức giá bằng giá thị trường điện bình quân của năm trước liền kề và không vượt khung giá phát điện mặt trời mặt đất. Trường hợp bán điện dư cho đơn vị bán lẻ tại khu, cụm công nghiệp, giá và sản lượng do hai bên thỏa thuận trong giới hạn khung giá.

DPPA thông qua lưới điện quốc gia

Ở hình thức này, đơn vị phát điện bán toàn bộ điện năng lên thị trường điện giao ngay, đồng thời ký Hợp đồng kỳ hạn điện với khách hàng sử dụng điện lớn (hoặc đơn vị bán lẻ được ủy quyền) để thỏa thuận giá và sản lượng. Khách hàng vẫn ký hợp đồng mua bán điện với Tổng công ty Điện lực/Công ty Điện lực để được cung cấp điện qua lưới quốc gia.

Ngoài khoản thanh toán theo hợp đồng kỳ hạn (bao gồm phần thanh toán theo giá thị trường và phần bù trừ chênh lệch giữa giá hợp đồng kỳ hạn và giá thị trường), khách hàng còn phải chi trả chi phí sử dụng hệ thống điện và chi phí dịch vụ thanh toán bù trừ chênh lệch cho EVN.

3. Những khó khăn, vướng mắc khi triển khai DPPA

Mặc dù mang lại nhiều kỳ vọng, việc triển khai Nghị định 57/2025/NĐ-CP trên thực tiễn vẫn gặp không ít vướng mắc. Một số khó khăn nổi bật gồm:

• Giới hạn giá trần “không vượt mức giá tối đa của khung giá bán điện” trong DPPA qua lưới điện kết nối riêng làm giảm tính linh hoạt và khả năng đàm phán giữa các bên.
• Chi phí thanh toán bù trừ chênh lệch trong DPPA qua lưới quốc gia làm tăng chi phí giao dịch, giảm sức hấp dẫn của cơ chế.
• Thủ tục cấp Giấy chứng nhận đăng ký phát triển điện mặt trời mái nhà khi tham gia DPPA chưa có quy định cụ thể, thống nhất.
• Tại khu, cụm công nghiệp, các doanh nghiệp tiêu thụ điện lớn vẫn khó khăn trong việc ghép nối cung – cầu khó khăn do nhu cầu vẫn thấp hơn so với quy mô của các dự án điện tái tạo. Ngoài ra, thủ tục ủy quyền phức tạp với đơn vị bán lẻ điện tại khu, cụm làm kéo dài tiến độ, gia tăng chi phí.

Dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 57/2025/NĐ-CP về cơ chế mua bán điện trực tiếp và Nghị định 58/2025/NĐ-CP về phát triển năng lượng tái tạo, năng lượng mới được kỳ vọng sẽ tháo gỡ một số vướng mắc như tháo bỏ mức giá trần trong đàm phán DPPA, điều chỉnh quy trình thủ tục cho lắp đặt điện mặt trời mái nhà, nâng tỷ lệ mua điện dư phát lên lưới, mở rộng đối tượng tham gia trực tiếp đối với đơn vị bán lẻ tại các mô hình khu, cụm. Nếu được ban hành, các điều chỉnh này sẽ góp phần hoàn thiện hành lang pháp lý, thúc đẩy DPPA phát triển hiệu quả và bền vững hơn tại Việt Nam.