Điều chỉnh tương ứng trong chuyển giao quốc tế kết quả giảm phát thải khí nhà kính

Điều chỉnh tương ứng (Corresponding Adjustment – CA) là một khái niệm mới được quy định trong Nghị định 112/2026/NĐ-CP về Trao đổi quốc tế giảm nhẹ phát thải khí nhà kính (KNK) và tín chỉ các-bon.

Theo Nghị định, Điều chỉnh tương ứng là việc quốc gia chủ nhà thực hiện cộng thêm vào kết quả kiểm kê phát thải KNK quốc gia một lượng phát thải tương ứng với lượng ITMO đã chuyển giao. Lượng ITMO đó chỉ được tính vào mục tiêu giảm nhẹ phát thải khí nhà kính trong Đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC) hoặc các mục tiêu giảm nhẹ phát thải KNK khác của bên nhận chuyển giao. Việc điều chỉnh tương ứng đối với lượng ITMO giữa Việt Nam và các đối tác quốc tế do Bộ Nông nghiệp và Môi trường thực hiện.

Vậy Điều chỉnh tương ứng xuất phát từ đâu trong Thỏa thuận Paris? Cơ chế này hoạt động như thế nào và trong trường hợp nào việc chuyển giao quốc tế tín chỉ carbon bắt buộc áp dụng điều chỉnh tương ứng? 

Thỏa thuận Paris và Điều chỉnh tương ứng

Kể từ sau Nghị định thư Kyoto, Thỏa thuận Paris được thông qua vào năm 2015 là Thỏa thuận khí hậu toàn cầu quan trọng đạt được sự đồng thuận của hầu hết các quốc gia trong nỗ lực ứng phó với biến đổi khí hậu. Thỏa thuận Paris đặt mục tiêu giữ mức tăng nhiệt độ toàn cầu dưới 2°C và phấn đấu giới hạn ở mức 1,5°C so với thời kỳ tiền công nghiệp. Theo đó, mỗi quốc gia tham gia đưa ra cam kết cắt giảm phát thải KNK thông qua NDC, góp phần thúc đẩy hợp tác quốc tế trong lĩnh vực này.

Điều 6 của Thỏa thuận Paris cho phép các quốc gia hợp tác thực hiện NDC bằng cách sử dụng các phương pháp tiếp cận thị trường (Điều 6.2 – Cơ chế hợp tác song phương/đa phương và Điều 6.4 – Cơ chế tín chỉ các-bon) và phi thị trường (Điều 6.8 – Hỗ trợ tài chính, công nghệ), giúp tăng cường hiệu quả chi phí cho các hoạt động khí hậu và thúc đẩy tính bền vững.

Điều chỉnh tương ứng là một khái niệm trọng tâm trong Điều 6, được đặt ra nhằm tránh việc tính trùng (double counting) kết quả giảm phát thải, đảm bảo tính liêm chính của hệ thống kế toán carbon toàn cầu. 

Kết quả giảm nhẹ phát thải KNK được chuyển giao quốc tế (Internationally Transferred Mitigation Outcomes – ITMOs) là kết quả giảm hoặc loại bỏ phát thải KNK được chấp thuận chuyển giao quốc tế dưới Điều 6 của Thỏa thuận Paris.

Mục đích Điều chỉnh tương ứng

• Ngăn chặn tính trùng: Tính trùng là một mối quan ngại lớn trong kế toán carbon, có khả năng làm suy yếu nỗ lực của các quốc gia đang cố gắng đạt được mục tiêu khí hậu. Cơ chế CA giải quyết vấn đề này bằng cách đảm bảo mỗi đơn vị giảm phát thải chỉ được tính một lần. Cơ chế này thúc đẩy tính minh bạch và chính xác trong theo dõi tiến trình thực hiện các mục tiêu khí hậu.
• Duy trì tính liêm chính trong kế toán: Kế toán carbon chính xác là xương sống của các thỏa thuận khí hậu quốc tế. Bằng cách thực hiện CA, các quốc gia có thể đảm bảo rằng việc cắt giảm phát thải được theo dõi một cách nhất quán và đáng tin cậy. Tính liêm chính này không chỉ quan trọng để hoàn thành các cam kết môi trường mà còn để xây dựng lòng tin và sự hợp tác trong các sáng kiến khí hậu toàn cầu.

Cách thức hoạt động của Điều chỉnh tương ứng

• Tại quốc gia chuyển giao: Khi lượng ITMO được chuyển giao, quốc gia phải thực hiện điều chỉnh bằng cách cộng lại lượng phát thải tương ứng vào báo cáo kết quả tổng phát thải KNK quốc gia, nhằm loại trừ phần giảm phát thải đã chuyển giao và tránh tính hai lần.
• Tại quốc gia tiếp nhận: Ngược lại, quốc gia tiếp nhận sẽ trừ đi lượng phát thải tương ứng vào báo cáo kết quả tổng phát thải KNK quốc gia (hoặc cộng lượng ITMO tiếp nhận vào mục tiêu giảm nhẹ phát thải KNK trong NDC hoặc các mục tiêu giảm nhẹ phát thải KNK khác), qua đó ghi nhận kết quả giảm phát thải đã mua.

Hình 1. Mô phỏng đơn giản về cơ chế Điều chỉnh tương ứng

Nguồn: Climate Focus

Khi nào chuyển giao quốc tế đòi hỏi Điều chỉnh tương ứng?

Không phải mọi giao dịch tín chỉ carbon quốc tế đều bắt buộc áp dụng Điều chỉnh tương ứng (CA). Việc áp dụng CA phụ thuộc vào mục đích sử dụng của kết quả giảm phát thải và sự chấp thuận của quốc gia chủ nhà.

Các trường hợp bắt buộc áp dụng CA gồm:

• Chuyển giao nhằm thực hiện mục tiêu NDC của quốc gia khác: Khi kết quả giảm nhẹ phát thải KNK (ITMO) được chuyển giao cho một quốc gia khác để phục vụ thực hiện NDC theo Thỏa thuận Paris, quốc gia chủ nhà bắt buộc phải thực hiện điều chỉnh tương ứng nhằm tránh tính trùng kết quả giảm phát thải giữa hai quốc gia.
• Chuyển giao cho các cơ chế tuân thủ quốc tế: Điều chỉnh tương ứng cũng được yêu cầu đối với các giao dịch phục vụ nghĩa vụ giảm phát thải quốc tế khác ngoài NDC, ví dụ như CORSIA – cơ chế bù đắp và giảm phát thải carbon trong lĩnh vực hàng không quốc tế.

Trường hợp giao dịch trên thị trường carbon tự nguyện (VCM), việc áp dụng Điều chỉnh tương ứng hiện không bắt buộc trong mọi trường hợp.

• Nếu quốc gia chủ nhà chấp thuận chuyển giao kèm Điều chỉnh tương ứng, lượng giảm phát thải đó sẽ không tiếp tục được tính vào NDC của quốc gia bán.
• Ngược lại, các tín chỉ không có Điều chỉnh tương ứng vẫn có thể được giao dịch trên thị trường tự nguyện, tuy nhiên có thể phát sinh rủi ro “Tuyên bố trùng” (double claiming) – tức cả quốc gia chủ nhà và bên mua cùng tuyên bố kết quả giảm phát thải.

Trong thực tế, các tín chỉ có CA thường được đánh giá có mức độ minh bạch và tính toàn vẹn môi trường cao hơn, và sẽ có uy tín và giá trị tốt hơn. 

Trong bối cảnh thị trường carbon quốc tế ngày càng chú trọng tính minh bạch và tránh tính trùng kết quả giảm phát thải, Điều chỉnh tương ứng trở thành một yếu tố quan trọng đối với các giao dịch tín chỉ carbon quốc tế. Doanh nghiệp phát triển dự án carbon cần hiểu rõ khi nào cần áp dụng CA, yêu cầu của bên mua quốc tế cũng như các quy định của Việt Nam để lựa chọn chiến lược giao dịch phù hợp.

Bài viết liên quan:

Biến đổi khí hậu là gì? Lịch sử phát triển các thỏa thuận khí hậu

Nghị định 112/2026/NĐ-CP về trao đổi quốc tế kết quả giảm nhẹ phát thải KNK và tín chỉ các-bon