Vận hành sàn giao dịch các-bon Việt Nam

Ngày 29/06/2026 sàn giao dịch các-bon trong nước sẽ dự kiến diễn ra phiên giao dịch đầu tiên. Vậy sàn giao dịch các-bon trong nước vận hành như thế nào? Thị trường các-bon là gì?

Thị trường các-bon Việt Nam

Thị trường các-bon là cơ chế cho phép các tổ chức, doanh nghiệp mua bán, trao đổi quyền phát thải khí nhà kính (KNK) và tín chỉ các-bon nhằm đạt mục tiêu giảm phát thải với chi phí tối ưu.

Việt Nam đang xây dựng thị trường các-bon trong nước để thực hiện cam kết giảm phát thải theo Đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC), thúc đẩy chuyển đổi xanh, phát triển công nghệ phát thải thấp và hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050.

Hàng hóa trên thị trường các-bon

Hàng hóa trên thị trường các-bon Việt Nam gồm 2 loại:

• Hạn ngạch phát thải khí nhà kính: là lượng phát thải KNK được Nhà nước phân bổ cho các cơ sở thuộc danh mục phải thực hiện kiểm kê KNK.
• Tín chỉ các-bon: là kết quả giảm phát thải hoặc hấp thụ KNK được tạo ra từ các chương trình, dự án theo cơ chế trao đổi, bù trừ tín chỉ các-bon trong nước hoặc quốc tế.

Cơ chế giao dịch trên thị trường các-bon

Doanh nghiệp có phát thải vượt quá (thiếu) hạn ngạch được cấp sẽ phải mua thêm hạn ngạch từ các doanh nghiệp phát thải thấp hơn (dư) hạn ngạch hoặc sử dụng tín chỉ các-bon để bù trừ phần phát thải vượt mức, đáp ứng nghĩa vụ nộp trả hạn ngạch vào cuối giai đoạn phân bổ. Tín chỉ các-bon được sử dụng để bù trừ tối đa 30% lượng hạn ngạch phát thải được phân bổ trong giai đoạn. 

Các trao đổi, giao dịch cho mục đích tuân thủ như vậy sẽ được thực hiện qua sàn giao dịch các-bon. Trong giai đoạn thí điểm 2025–2026, khoảng 110 cơ sở thuộc các lĩnh vực nhiệt điện, sắt thép và xi măng được phân bổ hạn ngạch theo Quyết định 699/QĐ-BNNMT sẽ là đối tượng tham gia chính.  Ngoài ra, các tổ chức sở hữu tín chỉ các-bon đủ điều kiện từ các cơ chế trong nước hoặc quốc tế (như Điều 6.2 và Điều 6.4 của Thỏa thuận Paris) cũng có thể tham gia giao dịch theo quy định. 

Lộ trình phát triển thị trường các-bon Việt Nam

Thị trường các-bon Việt Nam được thực hiện theo lộ trình:

• 2025–2028: Thí điểm vận hành sàn giao dịch, hoàn thiện cơ sở hạ tầng và cơ chế quản lý.
• Từ năm 2029: Chính thức vận hành sàn giao dịch các-bon trong nước.

Trong giai đoạn thí điểm, doanh nghiệp tham gia giao dịch không phải trả phí dịch vụ trên sàn. 

Cách thức vận hành sàn giao dịch các-bon trong nước

Sàn giao dịch các-bon được xây dựng trên hạ tầng thị trường chứng khoán nhằm tận dụng hệ thống công nghệ, giảm chi phí và bảo đảm an toàn giao dịch.

Theo Nghị định 29/2026/NĐ-CP, sàn giao dịch các-bon trong nước gồm các bên liên quan chính:

• Bộ NN&MT quản lý Hệ thống đăng ký quốc gia về hạn ngạch và tín chỉ các-bon;
• Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC) thực hiện lưu ký;
• Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) vận hành hệ thống giao dịch.

Điều kiện tham gia giao dịch

Doanh nghiệp cần:

• Đăng ký hạn ngạch hoặc tín chỉ các-bon trên Hệ thống đăng ký quốc gia;
• Mở tài khoản lưu ký tại thành viên lưu ký các-bon;
• Mở tài khoản giao dịch tại thành viên giao dịch các-bon;
• Thực hiện giao dịch tách biệt với các hoạt động khác. 

Các phương thức giao dịch trên sàn

Trong giai đoạn thí điểm, sàn chưa áp dụng cơ chế khớp lệnh như thị trường chứng khoán mà sử dụng hình thức giao dịch thỏa thuận:

• Thỏa thuận thông thường: Bên mua và bên bán tự đàm phán các điều kiện giao dịch, sau đó báo cáo kết quả lên hệ thống để xác lập giao dịch.
• Thỏa thuận điện tử: Các bên nhập lệnh chào mua hoặc chào bán trên hệ thống. Giao dịch được xác lập khi bên đối ứng xác nhận lệnh.

Doanh nghiệp có thể sửa hoặc hủy các lệnh chưa được xác lập trên hệ thống. Mô hình giao dịch trên sàn giao dịch các-bon được mô tả như sau:

Nguồn: Sở Giao dịch chứng khoán Hà Nội

Hoàn thiện hạ tầng vận hành trước phiên giao dịch đầu tiên

Ngày 22/06/2026, Cục Biến đổi khí hậu (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) đã tổ chức Lễ ký kết các biên bản phối hợp giữa các đơn vị tham gia vận hành thị trường các-bon trong nước. Các biên bản được ký kết giữa Bộ NN&MT, Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam (VNX), Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC), Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) cùng Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV).

Việc ký kết này nhằm hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa cơ quan quản lý nhà nước và các đơn vị vận hành hạ tầng thị trường, từ đăng ký, lưu ký, giao dịch đến thanh toán. Đây được xem là bước chuẩn bị quan trọng để sàn giao dịch các-bon Việt Nam vận hành an toàn, minh bạch và hiệu quả theo lộ trình Chính phủ đã phê duyệt.

Việc tổ chức phiên giao dịch đầu tiên dự kiến vào ngày 29/06/2026 đánh dấu bước tiến quan trọng trong quá trình hình thành thị trường các-bon Việt Nam. Các doanh nghiệp thuộc diện phân bổ hạn ngạch cần sớm xây dựng chiến lược quản lý phát thải và giao dịch các-bon. Đồng thời, các doanh nghiệp khác cũng có thể chuẩn bị tham gia thị trường thông qua việc phát triển các dự án giảm phát thải, tạo thêm nguồn doanh thu từ tín chỉ các-bon trong tương lai.

Tài liệu tham khảo

1. Chính phủ (2022), Nghị định số 06/2022/NĐ-CP ngày 07/01/2022 quy định giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và bảo vệ tầng ô-dôn. Xem thêm tại đây.

2. Chính phủ (2025), Nghị định số 119/2025/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 06/2022/NĐ-CP ngày 07/01/2022 của Chính phủ quy định giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và bảo vệ tầng ô-dôn. Xem thêm tại đây.

3. Thủ tướng Chính phủ (2025), Quyết định số 232/QĐ-TTg ngày 24/01/2025 phê duyệt Đề án thành lập và phát triển thị trường các-bon tại Việt Nam. Xem thêm tại đây.

4. Chính phủ (2026), Nghị định số 29/2026/NĐ-CP quy định về sàn giao dịch các-bon trong nước. Xem thêm tại đây.

Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) (2026), Lễ ký kết Biên bản phối hợp tổ chức vận hành sàn giao dịch các-bon trong nước, đăng ngày 22/06/2026, truy cập ngày 25/06/2026 tại: https://hnx.vn/vi-vn/chi-tiet-su-kien-60022914-0-hnx.html?_page=1